
نویسنده: مریمکاظمی
منبع: وبلاگ زن آزاده ام
هفتم اکتبر ۲۰۲۳ یکی از مهمترین روزهای تاریخ معاصر خاورمیانه بود. در آن روز، حماس و چند گروه مسلح فلسطینی با حملهای گسترده به جنوب اسرائیل، حدود ۱۲۰۰ نفر را کشتند و ۲۵۱ نفر را به گروگان گرفتند. حملهای که بسیاری آن را یکی از بزرگترین شکستهای امنیتی اسرائیل میدانند، آغاز جنگی شد که خیلی زود از مرزهای اسرائیل و غزه فراتر رفت و کل منطقه را تحت تأثیر قرار داد.
آغاز جنگ در غزه
اسرائیل بلافاصله پس از حمله اعلام کرد که هدف اصلیاش نابودی توان نظامی حماس و بازگرداندن گروگانهاست. حملات هوایی گسترده علیه غزه آغاز شد و پس از مدتی نیروهای زمینی اسرائیل نیز وارد این منطقه شدند.
جنگ خیلی زود به یک بحران انسانی بزرگ تبدیل شد. بخشهای زیادی از غزه تخریب شد، میلیونها نفر مجبور به ترک خانههایشان شدند و کمبود شدید غذا، آب، دارو، سوخت و امکانات پزشکی به وجود آمد. تعداد کشتهشدگان فلسطینی به دهها هزار نفر رسید و تقریباً هیچ خانوادهای در غزه از پیامدهای جنگ در امان نماند.
در طرف اسرائیلی نیز هزاران نفر کشته یا زخمی شدند و ساکنان مناطق نزدیک مرز غزه برای مدت طولانی مجبور به ترک خانههایشان شدند.
بحران گروگانها
یکی از مهمترین موضوعات جنگ، گروگانهایی بود که در روز ۷ اکتبر به غزه منتقل شده بودند.
خانوادههای آنها ماهها در اسرائیل اعتراض کردند و از دولت خواستند آزادی گروگانها را در اولویت قرار دهد. در نوامبر ۲۰۲۳، نخستین توافق مهم برای آزادی بخشی از گروگانها و زندانیان فلسطینی انجام شد.
در سالهای بعد نیز توافقهای دیگری شکل گرفت. در نهایت، در سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶، همه گروگانهای باقیمانده زنده یا بقایای کشتهشدگان به اسرائیل بازگردانده شدند.
اما برای خانوادههای آنها، پایان اسارت به معنای پایان آثار روانی و اجتماعی این اتفاق نبود.
جنگ به لبنان کشیده شد
یک روز پس از حمله ۷ اکتبر، حزبالله لبنان نیز در حمایت از فلسطینیها وارد درگیری با اسرائیل شد.
در ابتدا درگیریها بیشتر در مناطق مرزی بود، اما در طول سال ۲۰۲۴ شدت آن افزایش یافت و اسرائیل حملات گستردهای علیه مواضع حزبالله انجام داد.
در سپتامبر ۲۰۲۴، انفجار دستگاههای ارتباطی اعضای حزبالله ضربه بزرگی به این گروه وارد کرد. مدت کوتاهی بعد، حسن نصرالله، رهبر حزبالله، در حمله اسرائیل کشته شد.
در نهایت، در نوامبر ۲۰۲۴ میان اسرائیل و حزبالله آتشبس برقرار شد؛ هرچند تنش میان دو طرف بهطور کامل از بین نرفت.
رویارویی مستقیم ایران و اسرائیل
ایران در طول جنگ از حماس، حزبالله و دیگر گروههای همسو با خود حمایت کرد، اما در ابتدا از ورود مستقیم به جنگ خودداری کرد.
این وضعیت در سال ۲۰۲۴ تغییر کرد. پس از حملهای در دمشق که در آن چند فرمانده ارشد سپاه کشته شدند، ایران مستقیماً با موشک و پهپاد به اسرائیل حمله کرد.
اسرائیل نیز پاسخ داد.
در اکتبر همان سال، ایران بار دیگر حمله موشکی گستردهای علیه اسرائیل انجام داد.
این اتفاق بسیار مهم بود، زیرا تقابل ایران و اسرائیل که سالها بیشتر به شکل غیرمستقیم جریان داشت، وارد مرحلهای مستقیم شد.
سقوط حکومت بشار اسد
در پایان سال ۲۰۲۴، اتفاق مهم دیگری در منطقه رخ داد: حکومت بشار اسد در سوریه سقوط کرد.
سوریه برای سالها یکی از مهمترین مسیرهای ارتباطی ایران با حزبالله لبنان بود. سقوط اسد بنابراین ضربه مهمی به نفوذ منطقهای ایران وارد کرد و توازن قدرت در خاورمیانه را تغییر داد.
اسرائیل نیز تلاش کرد از شرایط جدید برای کاهش تهدیدهای امنیتی در مرزهای شمالی خود استفاده کند.
جنگ وارد عرصه حقوق بینالملل شد
در کنار جنگ نظامی، یک نبرد حقوقی نیز شکل گرفت.
آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۴ پروندهای علیه اسرائیل در دیوان بینالمللی دادگستری مطرح کرد و اسرائیل را به نقض کنوانسیون نسلکشی متهم کرد.
دیوان در مرحله اقدامات موقت دستورهایی صادر کرد که اسرائیل را موظف میکرد برای جلوگیری از اعمال مشمول کنوانسیون نسلکشی و برای بهبود وضعیت انسانی اقدام کند. البته این اقدامات به معنی صدور حکم نهایی درباره وقوع نسلکشی نبود.
همچنین دادگاه کیفری بینالمللی حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت را صادر کرد.
به این ترتیب، جنگ غزه به یکی از مهمترین پروندههای حقوق بینالملل در جهان تبدیل شد.
آتشبسهای موقت و بازگشت جنگ
در ژانویه ۲۰۲۵، پس از ماهها مذاکره با میانجیگری قطر، مصر و آمریکا، آتشبس مهمی میان اسرائیل و حماس برقرار شد.
در این دوره تعدادی از گروگانها آزاد شدند و بخشی از زندانیان فلسطینی نیز از زندانهای اسرائیل خارج شدند.
اما اختلاف بر سر ادامه توافق، آینده حماس و خروج نیروهای اسرائیلی باعث شد آتشبس پایدار نماند.
در مارس ۲۰۲۵ جنگ دوباره شدت گرفت و حملات اسرائیل به غزه از سر گرفته شد.
با این حال، فشارهای بینالمللی و تلاشهای دیپلماتیک ادامه پیدا کرد و سرانجام در اکتبر ۲۰۲۵ توافق جدیدی شکل گرفت.
این توافق باعث توقف بخش بزرگی از جنگ و آزادی گروگانهای باقیمانده شد.
آتشبس، اما نه صلح
آتشبس ۲۰۲۵ نقطه عطف مهمی بود، اما مشکلات اصلی حل نشدند.
سؤالهای مهمی همچنان باقی ماندند:
چه کسی باید غزه را اداره کند؟
آیا حماس باید خلع سلاح شود؟
نیروهای اسرائیلی تا کجا باید عقبنشینی کنند؟
چه کسی هزینه بازسازی غزه را پرداخت میکند؟
و مهمتر از همه، آیا این آتشبس میتواند به یک توافق سیاسی دائمی تبدیل شود؟
به همین دلیل، وضعیت پس از آتشبس را بیشتر میتوان «توقف جنگ» دانست تا «صلح».
سال ۲۰۲۶؛ بحران بزرگتر میشود
در سال ۲۰۲۶، خاورمیانه دوباره وارد مرحلهای بسیار خطرناک شد.
آمریکا و اسرائیل حملات گستردهای علیه ایران انجام دادند و اهداف نظامی و هستهای ایران را هدف قرار دادند. ایران نیز پاسخ داد و جنگ به بخشهای مختلف منطقه کشیده شد.
یکی از مهمترین نگرانیها تنگه هرمز بود؛ مسیری که بخش بزرگی از نفت و گاز جهان از آن عبور میکند.
این جنگ فقط بر خاورمیانه تأثیر نگذاشت، بلکه بازار انرژی و اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داد.
در جریان این درگیریها، علی خامنهای کشته شد و پس از او مجتبی خامنهای به رهبری ایران رسید.
این اتفاق یکی از بزرگترین تغییرات سیاسی ایران در دهههای اخیر بود.
هزینه انسانی سه سال جنگ
در اسرائیل، حمله ۷ اکتبر حدود ۱۲۰۰ کشته بر جای گذاشت و صدها نفر نیز زخمی شدند. جامعه اسرائیل با یک بحران عمیق امنیتی و روانی روبهرو شد و اعتماد بسیاری از مردم به دولت و دستگاههای امنیتی کاهش یافت.
در غزه، هزینه جنگ بسیار سنگینتر بود. دهها هزار فلسطینی کشته شدند و میلیونها نفر آواره شدند. بخش بزرگی از خانهها و زیرساختهای غزه تخریب شد و سیستم بهداشت، آموزش، آب و برق با آسیبهای گسترده مواجه شد.
این جنگ همچنین یک نسل از کودکان فلسطینی را با تجربه آوارگی، فقدان اعضای خانواده و زندگی در شرایط جنگی روبهرو کرد.
اسرائیل بعد از ۷ اکتبر
خود اسرائیل نیز بعد از ۷ اکتبر دیگر همان کشور قبل از جنگ نیست.
یکی از بزرگترین پرسشهای داخلی این کشور این است که چرا ارتش و دستگاههای اطلاعاتی نتوانستند حمله را پیشبینی کنند.
بحث درباره مسئولیت دولت، ارتش و سازمانهای اطلاعاتی همچنان ادامه دارد و عملکرد بنیامین نتانیاهو نیز موضوع اختلاف سیاسی شدیدی در اسرائیل است.
برای بسیاری از اسرائیلیها، ۷ اکتبر نماد شکست تصور «امنیت مطلق» است؛ تصوری که سالها بر اساس قدرت نظامی و فناوری پیشرفته اسرائیل شکل گرفته بود.
فلسطینیها بعد از جنگ
در طرف فلسطینی نیز وضعیت بهشدت تغییر کرده است.
غزه با ویرانی گسترده مواجه شده و بازسازی آن احتمالاً سالها زمان خواهد برد. علاوه بر مشکلات اقتصادی و انسانی، مسئله آینده سیاسی غزه نیز همچنان حل نشده است.
از طرف دیگر، مسئله فلسطین دوباره در مرکز توجه جهان قرار گرفته و بسیاری از کشورها درباره تشکیل کشور مستقل فلسطینی و آینده راهحل دو دولتی صحبت میکنند.
با این حال، فاصله میان طرفین همچنان بسیار زیاد است.
سه سال پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، مشخص است که این حادثه فقط آغاز جنگ میان اسرائیل و حماس نبود.
این حمله باعث جنگ گسترده در غزه شد، درگیری اسرائیل و حزبالله را تشدید کرد، ایران و اسرائیل را وارد رویارویی مستقیم کرد، به سقوط حکومت بشار اسد انجامید و در نهایت زمینه را برای بحران بزرگتر ایران، اسرائیل و آمریکا فراهم کرد.
در این سه سال، هزاران انسان جان خود را از دست دادند، میلیونها نفر آواره شدند و بخش بزرگی از زیرساختهای غزه نابود شد.
امروز جنگ گسترده غزه متوقف شده، اما صلح واقعی هنوز به وجود نیامده است. آینده غزه، مسئله فلسطین، رابطه ایران و اسرائیل و نقش آمریکا در خاورمیانه همچنان نامشخص است.
به همین دلیل، ۷ اکتبر را نمیتوان فقط یک روز در تاریخ دانست. این تاریخ تبدیل به نقطهای شد که بعد از آن، سیاست و امنیت خاورمیانه برای همیشه تغییر کرد.