به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در فاصله زمانی ۱۵ تا ۲۴ دی‌ماه همزمان با اوج‌گیری اعتراضات سراسری و قطع گسترده اینترنت، حکم اعدام دست‌کم ۵۲ زندانی در ۴۲ زندان مختلف کشور اجرا شده است.خبرگاه دویچه وله فارسی مجموعه‌ای خبری از موضوعات و تحولات روز ایران، منطقه، آلمان و جهان در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، ورزشی و غیره است.

در “خبرگاه” می‌توانید رویدادهای متنوع را به شکلی کوتاه و فشرده دنبال کنید.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

دیدار محرمانه رئیس سیا با دلسی رودریگز در کاراکاس
بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای در آمریکا، جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، در جریان سفری اعلام‌نشده به کاراکاس با دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا دیدار کرده است؛ دیداری که از آن به‌عنوان تلاشی برای آغاز “رابطه‌ای مبتنی بر اعتماد و همکاری” میان واشینگتن و دولت جدید ونزوئلا یاد می‌شود و می‌تواند نشانه پذیرش عملی نقش رودریگز از سوی دولت دونالد ترامپ باشد.

به گزارش شبکه سی‌ان‌ان و روزنامه نیویورک‌تایمز به نقل از مقام‌های آمریکایی، جان رتکلیف روز پنجشنبه در سفری دو ساعته به کاراکاس با دلسی رودریگز دیدار کرده است. این نخستین سفر یک مقام ارشد آمریکایی به ونزوئلا از زمان حمله نظامی آمریکا به این کشور و برکناری و بازداشت نیکلاس مادورو به‌شمار می‌آید.

به گفته منابع مطلع، این دیدار به دستور مستقیم دونالد ترامپ انجام شده تا این پیام به کاراکاس منتقل شود که «ایالات متحده در پی یک رابطه بهتر کاری با دولت جدید ونزوئلا است». در این گفت‌وگو، همکاری اطلاعاتی و ثبات اقتصادی از موضوعات اصلی بوده است.

تحلیلگران معتقدند این دیدار در عمل به‌معنای آن است که دولت ترامپ، دست‌کم در کوتاه‌مدت، دولت تحت رهبری رودریگز را بهترین گزینه برای حفظ ثبات در ونزوئلا می‌داند.

دونالد ترامپ پیش‌تر پس از گفت‌وگوی تلفنی با دلسی رودریگز، او را فردی فوق‌العاده توصیف کرده بود و از روند فعلی در کاراکاس ابراز رضایت کرده است. هم‌زمان اما رئیس‌جمهور آمریکا تلاش می‌کند ارتباط خود را با اپوزیسیون ونزوئلا نیز حفظ کند.

در همان روزی که رتکلیف در کاراکاس با رودریگز دیدار کرد، ترامپ در کاخ سفید از ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، استقبال کرد؛ چهره‌ای که همچنان برای نقش آینده خود در ساختار سیاسی این کشور می‌جنگد.

محدودیت‌های ورود به آمریکا، هواداران ایرانی و هائیتی را از جام جهانی محروم می‌کند
دولت ایالات متحده قوانین سختگیرانه ورود را برای هواداران از حدود ۴۰ کشور در رویدادهای بزرگ ورزشی مانند جام جهانی فوتبال و المپیک ۲۰۲۸ حفظ کرده است، اما استثناهایی تنها برای ورزشکاران، مربیان و همراهان آنها اعمال می‌شود.

بر اساس نامه‌ای که وزارت خارجه آمریکا به تمام سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های این کشور ارسال کرده، این استثناها اکنون به رویدادهای دیگری مانند مسابقات فرمول یک، بازی‌های لیگ‌های حرفه‌ای NBA، NFL، NHL و تورنمنت‌های گلف نیز گسترش یافته است.

بیشتر بخوانید: جام جهانی ۲۰۲۶؛ کاخ سفید: تماشاگران ایرانی ویزا نمی‌گیرند

با این حال هواداران خارجی، نمایندگان رسانه‌ها و حامیان مالی از کشورهای مشمول ممنوعیت همچنان از ورود منع می‌شوند، مگر اینکه استثنای دیگری دریافت کنند. در نامه تأکید شده که “تنها بخش کوچکی از مسافران به جام جهانی، المپیک و پارالمپیک و سایر رویدادهای بزرگ ورزشی از این استثنا بهره‌مند خواهند شد”.

این قوانین بر هواداران تیم‌های ملی ایران و هائیتی در جام جهانی تأثیر می‌گذارد. علاوه بر این ممنوعیت جزئی برای شهروندان کشورهایی مانند سنگال و ساحل عاج اعمال می‌شود.

در میانه تنش‌های عربستان و امارات، نخست‌وزیر یمن استعفا داد
به گزارش خبرگزاری رویترز، شورای ریاست‌جمهوری یمن که از حمایت عربستان سعودی برخوردار است، استعفای “سالم بن بریک” نخست‌وزیر را پذیرفته و “شایا محسن السعیدانی” وزیر خارجه پیشین را به عنوان جانشین او معرفی کرده است.

بر اساس این گزارش، شورای ریاست‌جمهوری ضمن قبول استعفای نخست‌وزیر، السعیدانی را رسما مامور تشکیل دولت جدید کرده است. این جابه‌جایی در رأس قوه مجریه یمن در شرایطی رخ می‌دهد که بحران سیاسی و امنیتی در جنوب و شرق این کشور بار دیگر به محور تنش میان دو قدرت عربی مهم خلیج فارس، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، تبدیل شده است.

تحولات اخیر در یمندر پی آن شدت گرفت که شورای انتقالی جنوبی مورد حمایت امارات، در ماه دسامبر کنترل بخش‌هایی از جنوب و شرق یمن را در دست گرفت و تا نزدیکی مرزهای عربستان پیش رفت. این اقدام از سوی ریاض به عنوان تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی عربستان تلقی شد.

در هفته‌های گذشته، نیروهای مورد حمایت عربستان موفق شده‌اند بخش زیادی از این مناطق را بازپس بگیرند، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که اختلاف دیدگاه‌ها بر سر آینده سیاسی جنوب یمن، نحوه تقسیم نفوذ و کنترل مناطق راهبردی، همچنان پابرجاست و بر تصمیم‌گیری‌های داخل دولت یمن و ترکیب کابینه جدید سایه انداخته است.

عربستان سعودی و امارات در سال‌های گذشته در قالب ائتلافی نظامی، از دولت به رسمیت شناخته‌شده یمن در برابر شورشیان حوثی مورد حمایت ایران پشتیبانی می‌کردند. اما مجموعه‌ای از اختلافات بر سر جغرافیای نفوذ، منافع ژئوپولیتیک و حتی موضوعات مرتبط با تولید نفت، به تدریج این ائتلاف را با شکاف‌های جدی روبه‌رو کرده است.

به نوشته رویترز، تنش‌های تازه بر سر کنترل جنوب و شرق یمن و نقش شورای انتقالی جنوبی، تنها یکی از جلوه‌های این اختلافات است؛ اختلافاتی که اکنون تا سطح تغییر در رأس دولت یمن نیز پیش رفته و این پرسش را پررنگ‌تر کرده که آیا عربستان و امارات می‌توانند در پرونده یمن بار دیگر بر سر راهبرد مشترک به توافق برسند یا نه.

اعدام دست‌کم ۵۲ زندانی در ایران همزمان با اعتراضات و قطع سراسری اینترنت
به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در فاصله زمانی ۱۵ تا ۲۴ دی‌ماه همزمان با اوج‌گیری اعتراضات سراسری و قطع گسترده اینترنت، حکم اعدام دست‌کم ۵۲ زندانی در ۴۲ زندان مختلف کشور اجرا شده است.

این افراد پیش‌تر با اتهاماتی از جمله قتل، جرایم مرتبط با مواد مخدر و سایر اتهام‌های غیرسیاسی و غیرامنیتی به اعدام محکوم شده بودند، اما اجرای احکام آن‌ها در شرایطی صورت گرفته که دسترسی عمومی به اطلاعات به‌شدت محدود بوده و امکان نظارت مستقل بر روند دادرسی و اجرای احکام عملا وجود نداشته است.

بر اساس این گزارش، اعدام‌ها در طیفی وسیع از زندان‌های کشور و در استان‌های مختلف انجام شده و نشان می‌دهد که همزمان با تمرکز افکار عمومی بر خیابان‌ها و اعتراضات، ماشین اعدام در سکوت و به‌دور از پوشش رسانه‌ای داخلی متوقف نشده است.

تا لحظه تنظیم این خبر، هیچ‌یک از این اعدام‌ها از سوی مسوولان قضایی و زندان‌ها به‌صورت رسمی اعلام نشده و جزییات پرونده‌ها، روند رسیدگی و حتی هویت کامل برخی از اعدام‌شدگان در دسترس افکار عمومی قرار نگرفته است.

قطع سراسری یا گسترده اینترنت، به‌ویژه در روزهایی که اعتراضات جریان دارد، به‌گفته ناظران، امکان مستندسازی و انتشار به‌موقع اطلاعات درباره اعدام‌ها و دیگر نقض‌های حقوق بشری را به‌شدت کاهش می‌دهد و فضای بیشتری برای پنهان‌کاری قضایی و امنیتی ایجاد می‌کند.

مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران در گزارش سالانه خود درباره وضعیت حقوق بشر در کشور اعلام کرده است که در دوره یک‌ساله از اول ژانویه ۲۰۲۵ تا اول ژانویه ۲۰۲۶ میلادی، دست‌کم ۲۰۶۳ نفر در ایران اعدام شده‌اند.

به‌نوشته این گزارش، تعداد اعدام‌ها در این بازه زمانی نسبت به سال ۲۰۲۴ میلادی حدود ۱۱۹ درصد افزایش داشته است؛ جهشی که به‌گفته نهادهای حقوق‌بشری، ایران را در جایگاه یکی از رکوردداران جهانی اجرای مجازات مرگ قرار می‌دهد و نشان‌دهنده استفاده فزاینده حکومت از اعدام به‌عنوان ابزار تنبیه و ارعاب است.

در بسیاری از این موارد، به‌دلیل مخفی‌کاری و اطلاع‌رسانی حداقلی، زندانیان حتی از حق ملاقات آخر با خانواده خود محروم شده‌اند و خانواده‌ها تنها پس از اجرای حکم از طریق تماس کوتاه یا تحویل پیکر عزیزانشان از اعدام آن‌ها مطلع شده‌اند.

رئیس‌جمهور پیشین کره‌جنوبی، به پنج سال زندان محکوم شد
دادگاهی در سئول، یون سوک یول، رئیس‌جمهوری سابق کره‌جنوبی را به اتهام “ممانعت از اجرای عدالت” به پنج سال زندان محکوم کرد.

بنا بر حکم دادگاه، او با کمک نیروهای امنیتی ریاست‌ جمهوری مانع بازداشت خود شده و دستور حذف اسناد مرتبط با تحقیقات را صادر کرده بود.

ماجرا در ۳ دسامبر ۲۰۲۴ و زمانی اوج گرفت که یون در بحبوحه اختلاف با پارلمان بر سر بودجه کشور به شکل غیرمنتظره وضعیت حکومت نظامی اعلام کرد؛ اقدامی که کشور را وارد بحران سیاسی کرد.

او بدون ارائه مدرک، مخالفان چپ‌گرا را به “نفوذ کمونیست‌ها با حمایت چین و کره‌شمالی” متهم کرد.

دادستانی در پرونده‌ای جداگانه یون را به “قیام علیه دولت” متهم کرده و خواستار صدور حکم اعدام شده است. رای نهایی در این پرونده قرار است ۱۹ فوریه امسال صادر شود. هرچند مجازات اعدام در قوانین کره‌جنوبی وجود دارد، اما تقریبا سه دهه است که اجرا نشده است.

بحران سیاسی سال گذشته نگرانی شدید سرمایه‌گذاران خارجی را درباره ثبات اقتصادی یکی از قدرت‌های صنعتی آسیا برانگیخت و به وجهه بین‌المللی کشوری که در غرب سابقا به عنوان الگوی حکمرانی و توسعه شناخته می‌شد آسیب زد.

از تابستان امسال قدرت در دست لی‌جه میونگ، سیاستمدار میانه‌رو و رقیب دیرینه یون قرار دارد.

آمریکا و تایوان توافق تجاری مهم در حوزه نیمه‌رساناها امضا کردند
ایالات متحده و تایوان یک توافق تجاری تازه در حوزه نیمه‌رساناها امضا کرده‌اند؛ اقدامی که می‌تواند ساخت تراشه و فناوری‌های کلیدی را تا حدی از آسیا به آمریکا منتقل کند.

وزارت بازرگانی آمریکا اعلام کرد این توافق باعث می‌شود “بخش قابل توجهی از صنعت نیمه‌رسانای آمریکا” دوباره به داخل کشور برگردد.

بر اساس این توافق، شرکت‌های تایوانی فعال در حوزه تراشه و فناوری دست‌کم ۲۵۰ میلیارد دلار برای ساخت و گسترش ظرفیت تولید در خاک آمریکا سرمایه‌گذاری خواهند کرد.

همزمان، در بخش تعرفه‌ها نیز تغییراتی صورت گرفته و نرخ گمرکی واردات کالاهای تایوانی از ۲۰ درصد به ۱۵ درصد کاهش یافته است.

این توافق در حالی امضا می‌شود که رقابت چین و آمریکا در حوزه فناوری به یکی از محورهای حساس ژئوپلیتیک تبدیل شده و تایوان به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین تولیدکنندگان تراشه‌های پیشرفته در جهان، نقش استراتژیک ویژه‌ای یافته است.

مجلس آلمان با خرید تسلیحات سریع‌تر برای ارتش این کشور موافقت کرد
پارلمان آلمان (بوندستاگ) طرحی را تصویب کرده که مسیر خرید تسلیحات برای ارتش این کشور را کوتاه‌تر و سریع‌تر می‌کند؛ اقدامی که دولت آن را واکنشی به “تهدیدهای امنیتی جدید” به‌ویژه از سوی روسیه می‌داند.

این طرح با رای احزاب سوسیال‌دموکرات (SPD)، اتحاد دموکرات‌مسیحی و سوسیال‌مسیحی (CDU/CSU) و نیز حزب راست‌گرای آلترناتیو برای آلمان (AfD) تصویب شد.

بر اساس قانون جدید، وزارت دفاع اجازه خواهد داشت قراردادهای نظامی را در بسیاری از موارد بدون برگزاری مناقصه طولانی منعقد کند.

به گفته موافقان، هدف از این تغییرات تقویت توان دفاعی ارتش آلمان است.

یکی از نمایندگان حزب سوسیال‌دموکرات در دفاع از این قانون گفت که هدف از تغییر قواعد “تقویت توان دفاعی کشور” است و افزود که قوانین مناقصه مربوط به “دوران بدون بحران” دیگر پاسخ‌گو نیست.

اما این طرح در پارلمان بدون مناقشه پیش نرفت و میان فراکسیون‌ها اختلاف ایجاد کرد.

نمایندگان حزب چپ هشدار دادند که تسریع روند خرید به “کاهش شفافیت و نظارت” منجر می‌شود و هزینه‌ها را مبهم می‌کند.

یک نماینده حزب سبزها نیز گفت که حذف رقابت در قراردادهای بزرگ “می‌تواند قیمت‌ها را بالا ببرد و وابستگی‌های جدید ایجاد کند.”

این قانون در حالی تصویب می‌شود که نگرانی از کمبود تسلیحات و آمادگی نظامی در ارتش آلمان در ماه‌های گذشته بارها مطرح شده است.

در واکنش به سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات در ایران، کنفرانس امنیتی مونیخ دعوت خود از مقام‌های جمهوری اسلامی را پس گرفت. وزارت خارجه آلمان پیش‌تر توصیه کرده بود که از دعوت مقامات جمهوری اسلامی به این کنفرانس صرف‌نظر شود.موج جدید اعتراضات سراسری در شهرهای مختلف ایران از روز یکشنبه ۷ دی‌ماه در پی اعتصاب شماری از کسبه و بازاریان تهران در اعتراض به افزایش افسارگسیخته بهای دلار آغاز شد. این اعتراض‌ها به‌سرعت به سراسر کشور گسترش یافت و معترضان شعارهای ضدحکومتی سردادند.

خبرهای کوتاه و فشرده درباره این اعتراض‌ها را در این مجموعه بخوانید.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

توقف اخراج ایرانیان در ایالت نوردراین وست‌فالن آلمان
وزارت امور پناهجویان ایالت نوردراین‌ وست‌فالن آلمان از توقف اخراج ایرانیان خبر داد و اعلام کرد، این ایالت تمام پروازهای اخراج به ایران را با توجه به شرایط کنونی این کشور متوقف کرده است.

به گفته ژوزفینه پاول، وزیر امور پناهجویان نوردراین وست‌فالن، در حال حاضر این دستور برای سه ماه صادر شده است.

او که سیاستمدار حزب سبزهای آلمان است وضعیت کنونی ایران را “بحرانی” خواند و گفت: «اقدامات خشونت‌آمیز رژیم [ایران] علیه اعتراضات و مردم این کشور بر وخامت این وضعیت افزوده است.»

پاول افزود، موج فعلی سرکوب در ایران نه گروه‌هایی خاص بلکه یک حرکت گسترده مردمی را نشانه گرفته است.

این وزارت‌خانه می‌گوید، افرادی که برای امنیت کشور آلمان خطرناک تشخیص داده شده‌اند و همچنین مجرمانی که محکومیت قطعی دریافت کرده‌اند شامل دستور توقف اخراج نمی‌شوند.

تسلیت عبدالحمید به خانواده‌های معترضان جان‌باخته و خواست آزادی بازداشت‌شدگان
در حالی که خبرهای منتشره در شبکه‌های اجتماعی حاکی از برقراری فضای امنیتی شدید در زاهدان و نگرانی نهادهای امنیتی از شکل‌گیری تجمعات اعتراضی است مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان به خانواده‌های معترضان جان‌باخته تسلیت گفت.

به گزارش حال‌وش، او در خطبه‌های نماز جمعه ۲۶ دی‌ماه در این شهر از کشته شدن معترضان ابراز تأسف و برای مجروحان آرزوی بهبودی کرد.

عبدالحمید با تأکید بر ضرورت پایان دادن به بازداشت‌ها، خواستار “آزادی فوری تمامی بازداشت‌شدگان، از جمله زندانیان سیاسی و بازگشت آنان به آغوش خانواده‌هایشان شد.”

او اعتراض را “حق طبیعی” همه مردم ایران دانست و با تأکید بر ضرورت مسالمت‌آمیز بودن آن و آسیب نزدن به اموال عمومی و خصوصی وضعیت کنونی کشور را حاصل روندی دانست که “طی سال‌ها شکل گرفته و با سیاست‌های حاکمیت، تحریم‌های گسترده و طولانی‌مدت بر کشور تحمیل شده که پیامد مستقیم آن، تضعیف شدید اقتصاد و معیشت مردم بوده است.”

عبدالحمید تصریح کرد که فساد مالی و پرونده‌های مالی مقام‌های حکومت در سال‌های اخیر “ضرباتی جدی” به اقتصاد کشور وارد کرده و اعتراضات سال‌‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ “بیانگر نارضایتی انباشته مردمی است که در ابتدای انقلاب با امید به رفع تبعیض، تحقق برابری جنسیتی، برابری اقوام، ادیان و مذاهب و استقرار عدالت اجتماعی به جمهوری اسلامی رأی دادند.”

او در پایان از جمهوری اسلامی خواست، به جای رویکردهای امنیتی به گفت‌وگو رو بیاورد و به مطالبات مردم پاسخ دهد و “سیاست‌ها را به گونه‌ای اصلاح کند که زمینه رفع تحریم‌ها و بهبود وضعیت اقتصادی جامعه فراهم شود.”

نیوزیلند سفارت خود در تهران را به‌دلیل تشدید ناامنی موقتاً تعطیل کرد

در ادامه واکنش‌های بین‌المللی به سرکوب اعتراضاتسراسری در ایران، دولت نیوزیلند اعلام کرد به‌دلیل «تشدید وضعیت امنیتی» در ایران، سفارت خود در تهران را به‌طور موقت تعطیل کرده و دیپلمات‌هایش خاک ایران را ترک کرده‌اند. همزمان ولینگتون نسبت به «کشتن معترضان» توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی به‌شدت ابراز نگرانی کرده و از شهروندان نیوزیلندی خواسته است در اسرع وقت ایران را ترک کنند.

به‌گفته سخنگوی وزارت خارجه نیوزیلند، همه کارکنان دیپلماتیک این کشور در تهران شب گذشته با پروازهای تجاری از ایران خارج شده‌اند. به‌دنبال این تصمیم، ماموریت سیاسی و کنسولی نیوزیلند در قبال ایران موقتاً از سفارت این کشور در آنکارا، پایتخت ترکیه، پیگیری خواهد شد.

وزارت خارجه نیوزیلند در توضیح این تصمیم، از “تشدید وضعیت امنیتی” در ایران سخن گفته و تاکید کرده است که در شرایط کنونی امکان ارائه خدمات کنسولی در داخل ایران بسیار محدود است.

دولت نیوزیلند بار دیگر سطح هشدار سفر به ایران را در بالاترین درجه حفظ کرده و اعلام کرده است که ایران همچنان در رده «سفر نکنید» قرار دارد.

سخنگوی وزارت خارجه نیوزیلند گفته است شهروندان این کشور که هنوز در ایران حضور دارند باید هرچه زودتر کشور را ترک کنند. او همچنین با اشاره به اختلال‌های شدید ارتباطی و دشواری تماس با داخل ایران، از نیوزیلندی‌هایی که در ایران هستند خواسته است در صورت امکان، هر زمان که ارتباط برقرار شد، خانواده‌های خود را از وضعیتشان مطلع کنند.

وینستون پیترز، وزیر خارجه نیوزیلند، یک روز پیش از اعلام تعطیلی سفارت، در بیانیه‌ای رسمی از واکنش جمهوری اسلامی به اعتراضات گسترده انتقاد کرده و گفته بود دولتش از “سرکوب خشن” معترضان در ایران “بهت‌زده و منزجر” است.

او تاکید کرده است نیروهای امنیتی ایران با استفاده از خشونت مرگبار علیه معترضان مرتکب نقض جدی حقوق بشر شده‌اند و افزوده است که شهروندان ایرانی «حق دارند به‌طور مسالمت‌آمیز اعتراض کنند، آزادی بیان داشته باشند و به اطلاعات دسترسی پیدا کنند، اما این حقوق امروز به‌طور بی‌رحمانه سرکوب می‌شود».

عراق خبر ورود ۵ هزار نیروی شبه‌نظامی عراقی به ایران برای سرکوب اعتراضات را تکذیب کرد
در پی انتشار گزارشی از سوی شبکه‌ خبری “سی‌ان‌ان” در رابطه با ورود پنج هزار نیروی شبه‌نظامی از عراق به ایران برای سرکوب اعتراضات، حسین علاوی، مشاور نخست وزیر عراق، این خبر را تکذیب کرد.

علاوی روز جمعه ۲۶ دی (۱۶ ژانویه) انتشار چنین خبری را “گمراه کردن افکار عمومی منطقه‌ای و بین‌المللی” خوانده و گفت، دولت عراق در بیانیه‌ای تأکید کرده است که “اجازه نخواهد داد از اراضی این کشور تهدیدی متوجه هر کشور همجوار شود.”

سایت خبری “میدل‌ ایست‌ نیوز” به نقل از علاوی نوشت که ایران “توانایی” دارد و “به حمایت عراق نیازی ندارد.”

سی‌ان‌ان پیش‌تر به نقل از یک منبع نظامی اروپایی و یک منبع امنیتی عراقی گزارش داده بود شبه‌نظامیان عراقی طی هفته‌های گذشته برای کمک به تهران در سرکوب اعتراضات سراسرس اخیر وارد ایران شده‌اند. منبع عراقی مطلع از این موضوع به سی‌ان‌ان گفته بود نزدیک به پنج هزار نیروی شبه‌نظامی عراقی از طریق گذرگاه مرزی شیب/چذابه در استان میسان و گذرگاه مرزی زرباطیه در استان واسط، در جنوب عراق، وارد ایران شده‌اند.

منبع نظامی اروپایی نیز در گفت‌وگو با این شبکه خبری تأیید کرده بود که ۸۰۰ نیروی شبه‌نظامی شیعه از استان‌های دیاله، میسان و بصره عراق، تحت پوشش‌ سفرهای زیارتی مذهبی، برای سرکوب معترضان، وارد ایران شده‌اند.

دولت عراق و سفارت ایران در لندن تا کنون به درخواست سی‌ان‌ان برای اظهارنظر در این‌باره پاسخ نداده‌اند.

سی‌‌ان‌ان در گزارش خود نوشته بود در بیانیه‌ای که “رصدخانه حقوق و آزادی‌های عراق” به تازگی منتشر کرد، ذکر شده بود از زمان آغاز اعتراضات سراسری در ایران، چندین موج از نیروهای عراقی وابسته به جمهوری اسلامی وارد ایران شده‌اند.

طبق یک ارزیابی نظامی اروپایی که به رؤیت سی‌ان‌ان‌ رسیده است، این نیروها به گروه‌های مسلح وفادار جمهوری اسلامی نظیر کتائب حزب‌الله، حرکت حزب‌الله النجباء، کتائب سید‌الشهدا و سازمان بدر تعلیق دارند. این گروه‌های شبه‌نظامی تحت مجموعه گروهی موسوم به “نیروهای بسیج مردمی عراق” فعالیت می‌کنند.

سی‌ان‌ان نوشته بود طبق این سند، حضور این نیروها در سرکوب اعتراضات در چندین منطقه حساس ایران از جمله در شهرهایی مانند همدان گزارش شده است. در این ارزیابی تأکید شده بود توسل به نیروهای نظامی خارجی در چارچوب یک راهبرد امنیتی جمهوری اسلامی صورت می‌گیرد که هدف از آن “خنثی کردن هرگونه امکان برادری و همدلی میان نیروهای سرکوب و معترضان” است.

عراقچی در تماس با دبیرکل سازمان ملل، آمریکا و اسرائیل را به “سازماندهی تروریست‌ها” متهم کرد
شامگاه پنجشنبه ۲۵ دی‌ماه ۱۴۰۴، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفت‌وگویی تلفنی با آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل، ضمن طرح اتهام نقش مستقیم اسرائیل و حمایت آمریکا از گروه‌های “تروریستی مسلح” در ناآرامی‌های اخیر ایران، از سازمان ملل خواست آنچه را تهران “جنایات فجیع علیه نیروهای انتظامی و مردم عادی” می‌نامد، رسما محکوم کند و در برابر ابتکار واشینگتن برای طرح تحولات داخلی ایران در شورای امنیت موضع بگیرد.

به گزارش رسانه‌های داخلی جمهوری اسلامی، عراقچی در این تماس تلفنی مدعی شده است که اسرائیل در “تسلیح و سازماندهی تروریست‌های مسلح” در ایران نقش مستقیم دارد و آمریکا نیز با حمایت از این گروه‌ها در حوادث اخیر مسئول است.

وزیر خارجه جمهوری اسلامی اقدام آمریکا برای برگزاری نشست شورای امنیت با محور تحولات داخلی ایران را “فرار رو به جلو” خوانده و گفته است واشینگتن تلاش می‌کند با کشاندن موضوع به شورای امنیت نقش خود در کشتار هزاران شهروند ایرانی در جنگ و صدها کشته در ناآرامی‌های اخیر توسط گروه‌های مسلح را پنهان کند.

بر اساس روایت ارائه‌شده از سوی وزارت خارجه ایران، آنتونیو گوترش در این تماس تلفنی بر ضرورت پایبندی همه دولت‌ها به حقوق بنیادین بشر تاکید کرده و هرگونه مداخله در امور داخلی کشورها از جمله مداخلات نظامی را مردود دانسته است. او همچنین بر اصول منشور ملل متحد، به‌ویژه اصل منع توسل و تهدید به زور، تاکید کرده است.

در حالی که تهران تلاش می‌کند با برجسته کردن نقش ادعایی گروه‌های تروریستی مسلح و حمایت خارجی از آنها، روایت خود از خشونت‌ها و اعتراضاتاخیر را در سطح بین‌المللی تثبیت کند، منتقدان جمهوری اسلامی می‌گویند همین تماس‌ها و مواضع نشان می‌دهد که فشار سیاسی و حقوق بشری بر تهران وارد مرحله جدیدی شده و حکومت در پی آن است که هزینه‌های بین‌المللی سرکوب داخلی را با طرح اتهامات متقابل کاهش دهد.

مجموعه گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های بین‌المللی و سازمان‌های حقوق بشری نشان می‌دهد که دامنه خشونت اعمال‌شده از سوی جمهوری اسلامی، فراتر از هر آن چیزی است که پیش‌تر در سرکوب اعتراض‌های خیابانی در ایران مشاهده شده بود.

نشریه تایم روز دوشنبه ۱۲ ژانویه (۲۲ دی) در گزارشی نوشت که شمار معترضان کشته‌شده در ایران احتمالاً به “هزاران نفر” رسیده است. این گزارش با تأکید بر نبود هرگونه آمار دقیق و رسمی، تصریح کرد که شواهد موجود نشان می‌دهد ابعاد کشتار از تمامی نمونه‌های پیشین سرکوب در خیابان‌های ایران فراتر رفته است.

از سوی دیگر، شبکه خبری سی‌بی‌اس روز سه‌شنبه ۱۳ ژانویه (۲۳دی) به نقل از دو منبع مطلع، که یکی از آن‌ها در داخل ایران بوده، گزارش داد که “احتمالا تا ۲۰ هزار نفر” در جریان اعتراضات کشته شده‌اند.

کنفرانس امنیتی مونیخ دعوت از نمایندگان جمهوری اسلامی را پس گرفت
در واکنش به سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات سراسری در ایران، مسئولان کنفرانس امنیتی مونیخ دعوت خود از مقام‌های جمهوری اسلامی را پس گرفتند. سخنگوی این کنفرانس روز جمعه ۲۶ دی (۱۶ ژانویه) به خبرگزاری آلمان گفت دعوت از برخی نمایندگان دولت جمهوری اسلامی “چند هفته پیش” صورت گرفته بود و اکنون با توجه به تحولات جاری در ایران، کنفرانس امنیتی مونیخ این دعوت را معتبر نمی‌داند.

طبق این گزارش، وزارت خارجه آلمان پیش‌تر توصیه کرده بود که از دعوت مقامات جمهوری اسلامی به کنفرانس امنیتی مونیخ صرف‌نظر شود. سخنگوی این وزارتخانه در یک نشست خبری اظهار داشت، دولت فدرال آلمان با توجه به “سرکوب خونین اعتراضات، شرکت [نمایندگان جمهوری اسلامی] را نامناسب می‌داند.”

کنفرانس امنیتی مونیخ از روز ۱۳ تا ۱۵ فوریه (۲۴ تا ۲۶ بهمن) برگزار می‌شود. این کنفرانس مهمترین و معتبرترین گردهمایی کارشناسان و سیاستمداران جهان در حوزه سیاست امنیتی به شمار می‌رود. در سه سال گذشته در زمان ریاست کریستوف هوئیگسن، جمهوری اسلامی به کنفرانس امنیتی مونیخ دعوت نشده بود. ولفگانگ ایشینگیر، رئیس کنونی این کنفرانس با اعمال تغییر در این رویه، از مقامات جمهوری اسلامی برای شرکت در این کنفرانس در سال ۲۰۲۶ دعوت به عمل آورده بود.

منابع مطلع به خبرگزاری آلمان گفته‌اند که کنفرانس امنیتی مونیخ در حال حاضر “شرایط لازم برای گفت‌وگویی موفق” را فراهم نمی‌بیند. هنوز مشخص نیست که آیا امسال چهره‌های مخالف جمهوری اسلامی برای سخنرانی به این کنفرانس دعوت خواهند شد یا خیر. مسئولان کنفرانس امنیتی مونیخ تا کنون در این‌باره اظهارنظر نکرده‌اند.

سال گذشته شاهزاده رضا پهلوی به این کنفرانس دعوت شده بود. در جریان اعتراضات “زن زندگی آزادی” نیز مسیح علی‌نژاد و نازنین بنیادی، دو چهره شناخته‌شده اپوزیسیون در این کنفرانس حضور داشتند.

درخواست شخصیت‌ها و نهادهای آلمانی از دولت برای افزایش فشار بر ایران
شماری زیادی از شخصیت‌های سیاسی و فرهنگی، سازمان‌ها و نهادها در آلمان، دولت این کشور را فراخوانده‌اند تا جمهوری اسلامی را از لحاظ سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک منزوی کند.

آنان با امضا و انتشار نامه‌ای در این راستا از دولت آلمان خواسته‌اند تا سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را اخراج کند، سفیر خود از تهران را بازفراخواند، فعالیت‌های سپاه‌ پاسداران در آلمان را تحریم کرده و گفت‌وگوی سیاسی با اپوزیسیون و گروه‌ها و نهادهای سکولار، دموکراتیک و حقوق بشری ایرانی را به جریان بیاندازد.

این نامه تحت این عنوان تدوین و نتشر شده است: “هر ساعت اهمیت دارد: پشتیبانی از معترضان و منزوی کردن رژیم”.

در این نامه ضمن اشاره به “جنگ سیستماتیک رژیم ایران علیه شهروندان خود” و همچنین اظهارات فریدریش مرتس از دولت آلمان خواسته شده است، تا “به شکلی نمایان در کنار معترضان بایستد”. صدراعظم آلمان به تازگی گفته بود که “رژیم ایران به آخر رسیده است”.

ویتکاف در مورد ایران: آمریکا راه‌حل دیپلماتیک را به راه‌حل نظامی ترجیح می‌دهد
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در خاورمیانه در حاشیه نشست کنفرانس شورای اسرائیلی−آمریکایی در فلوریدا گفت که به باور او، دولت ایالات متحده در مورد ایران راه‌‌حل دیپلماتیک را به راه‌حل نظامی ترجیح می‌دهد. او در پاسخ به پرسشی در مورد احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران اظهار داشت: «امیدوارم راه‌حل دیپلماتیک وجود داشته باشد. واقعا همینطور است.»

به گفته ویتکاف، توافق دیپلماتیک با جمهوری اسلامی دربرگیرنده چهار موضوع خواهد بود: ۱- توقف غنی‌سازی هسته‌ای، ۲- مسئله موشک‌ها (جمهوری اسلامی باید موجودی خود را کاهش دهد)؛ ۳- مواد [هسته‌ای] غنی‌سازی‌شده که در اختیار ایران است (تقریباً دوهزار کیلوگرم از این مواد بین سه تا شصت درصد غنی‌سازی شده است) و ۴- نیروهای نیابتی.

فرستاده ویژه ترامپ بر این باور است که جمهوری اسلامی ممکن است به دلیل شرایط بد اقتصادی مایل به مصالحه‌ در رابطه با هر چهار موضوع باشد. او افزود: «اگر آن‌ها [ایران] قصد بازگشت به جامعه بین‌الملل را دارند، ما می‌توانیم این چهار مشکل را از طریق دیپلماتیک حل کنیم، این یک راه‌حل عالی خواهد بود. جایگزین این مسئله، راه‌حل بدی است.»

ویتکاف در پاسخ به این پرسش که آیا پیامی برای مردم ایران که خواهان سقوط حکومت دارند، گفت، ” آنها مردم فوق‌العاده شجاعی هستند و ما در کنار آن‌ها ایستاده‌ایم”.

تماس تلفنی پوتین با نتانیاهو و پزشکیان
خبرگزاری رویترز به نقل از کاخ کرملین گزارش داد که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه امروز جمعه ۱۶ ژانویه (۲۶ دی) در تماس تلفنی جداگانه با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل و همچنین مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران در مورد اوضاع در ایران صحبت و آمادگی مسکو برای میانجیگری در منطقه را ابراز کرده است.

طبق اعلام کرملین پوتین در تماس تلفنی با نتانیاهو “ایده‌های خود برای تقویت ثبات در منطقه را تشریح کرده و همچنین گفته است، مسکو برای ادامه تلاش‌های میانجی‌گرایانه خود و تقویت گفت‌وگویی سازنده میان تمامی طرف‌های علاقمند، از آمادگی برخوردار است”.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، امروز در تماسی تلفنی با همتای ایرانی خود، مسعود پزشکیان نیز گفت‌وگو کرد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین به خبرنگاران گفت که جزئیات این گفت‌وگو بعداً اعلام خواهد شد.

به گفته پسکوف، وضعیت در ایران و خاورمیانه به‌طور کلی “بسیار متشنج” است. او افزود: «رئیس‌جمهور به تلاش‌های خود برای پیشبرد کاهش تنش ادامه می‌دهد.»

به نوشته رویترز روسیه در صورت سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی یکی دیگر از هم‌پیمانان مهم خود در منطقه را از دست خواهد داد. حدود ۱۳ ماه پیش رژیم بشار اسد که سالیان دراز تحت حمایت مسکو بود، سرنگون گردید.

همزمان با ادامه اعتراضات سراسری در ایران، رضا پهلوی در نخستین کنفرانس خبری خود با رسانه‌های فارسی‌زبان و خارجی، از خود به‌عنوان رهبر دوره گذار نام برد و رژیم را در آستانه سقوط توصیف کرد.همزمان با تداوم اعتراضات سراسری در شهرهای مختلف ایران، شاهزاده رضا پهلوی در نخستین کنفرانس خبری خود با حضور قریب به دویست رسانه‌های فارسی‌زبان و بین‌المللی، جمهوری اسلامی را “اشغالگر” توصیف کرد و گفت نبرد جاری را رویارویی میان “اشغالگران و آزادی‌خواهان” می‌داند. او با اشاره به درخواست معترضان برای رهبری، اعلام کرد برای دوره گذار از جمهوری اسلامی آماده است، از دولت‌ها خواست ماشین سرکوب به‌ویژه سپاه پاسداران را هدف قرار دهند و از وجود نقشه راهی برای صد روز نخست پس از سقوط حکومت خبر داد.

تمرکز بر اعتراضات و رهبری دوره گذار

در ابتدای این کنفرانس خبری، رضا پهلوی از حاضران خواست برای ادای احترام به مردم شجاع ایران که “بالاترین بهای ممکن را برای آزادی پرداخته‌اند” لحظه‌ای سکوت کنند.

او با اشاره به ادامه اعتراضات سراسری گفت که به باور او، ایران در وضعیت “اشغال داخلی” است و رویارویی کنونی را نبرد میان حاکمیت و “آزادی‌خواهان” توصیف کرد. به گفته او، “سربازان واقعی ایران” مردم معترضی هستند که هر روز برای آزادی خود به خیابان می‌آیند و برای حفاظت از جانشان به حمایت جدی جامعه جهانی نیاز دارند.

رضا پهلوی تاکید کرد که شمار زیادی از معترضان از او خواسته‌اند رهبری دوره گذار را بر عهده بگیرد و گفت میلیون‌ها ایرانی حول چند اصل مشترک به توافق رسیده‌اند؛ از جمله تمامیت ارضی ایران، جدایی دین از حکومت، آزادی‌های شهروندی و حق مردم برای تعیین نظام سیاسی.

او همچنین با اشاره به شدت سرکوب، از معترضان خواست نام و نقش همه عاملان سرکوب را ثبت کنند و وعده داد که این افراد در آینده در چارچوب روند قضایی محاکمه خواهند شد. به گفته او، پس از کشتارهای اخیر، شکافی شبیه «دریای خون» میان مردم و جمهوری اسلامی شکل گرفته و بازگشت به وضعیت عادی دیگر امکان‌پذیر نیست.

درخواست برای اقدام عملی غرب و تضعیف ماشین سرکوب

محور اصلی سخنانرضا پهلوی در بخش بین‌المللی، فراخوان به دولت‌های غربی برای عبور از مواضع صرفاً بیانی و حرکت به سمت اقدام عملی بود. او گفت اگر جامعه جهانی می‌خواهد هم سقوط حکومت تسریع شود و هم از سرکوب خونین جلوگیری شود، باید اکنون به‌طور جدی از مردم ایران حمایت کند.

او بار دیگر بر ضرورت قرار دادن نام سپاه پاسداران در فهرست گروه‌های تروریستی تاکید کرد و گفت هدف‌گیری دارایی‌ها، زیرساخت‌ها و شبکه‌های مالی نیروهای نظامی و شبه‌نظامی جمهوری اسلامی می‌تواند توان حکومت برای سرکوب را به‌طور جدی کاهش دهد. به گفته او، بدون این ابزارها، رژیم امکان اعمال خشونت سازمان‌یافته علیه شهروندان را تا حد زیادی از دست خواهد داد.

رضا پهلوی با اشاره به مواضع اخیر دونالد ترامپ درباره اعتراضات ایران گفت باور دارد رییس‌جمهوری آمریکا در قبال حکومت ایران به تهدیدهای خود متعهد است و افزود که روشن‌بودن پیام واشینگتن، بر روحیه معترضان و محاسبات حاکمیت اثر گذاشته است. او تاکید کرد که تمرکز جامعه جهانی باید بر تضعیف مستقیم ساختار سرکوب جمهوری اسلامی باشد تا بهای اعتراض مسالمت‌آمیز برای مردم کاهش پیدا کند.

او همچنین از کشورهای اروپایی، به‌ویژه فرانسه، خواست میان ادامه “سیاست مماشات” با جمهوری اسلامی و ایستادن در کنار مردم ایران یکی را انتخاب کنند و گفت مردم ایران همان حقوق و آزادی‌هایی را می‌خواهند که شهروندان اروپایی از آن برخوردارند.

ریزش در ساختار قدرت و سناریوی خروج رهبران جمهوری اسلامی

بخشی دیگر از کنفرانس خبری به مسئله ریزش در ساختار قدرت جمهوری اسلامی اختصاص داشت. رضا پهلوی اعلام کرد که به گفته او، روند جدایی نیروها از درون حاکمیت از مدت‌ها قبل آغاز شده و اکنون به صورت سازمان‌یافته دنبال می‌شود.

او از “کمپین ریزش‌ها” به‌عنوان طرحی یاد کرد که طی آن، پیشینه افراد فعال در ساختار قدرت بررسی شده و برای کسانی که «دستشان به خون مردم آغشته نیست»، استراتژی خروج طراحی می‌شود. به گفته او، این گروه از افراد می‌توانند در فرآیند گذار نقش ایفا کنند.

به گفته رضا پهلوی “جمهوری اسلامی از این روند آگاه است و به همین دلیل برای سرکوب اعتراضات به سرکوبگران خارجی متوسل شده است”؛ موضوعی که به گفته او نشانه‌ای از ضعف ساختاری و بی‌اعتمادی حکومت به نیروهای داخلی خودش است.

او پیش‌بینی کرد که در نقطه‌ای از این روند، علی خامنه‌ای ناچار به ترک ایران خواهد شد و گفت این احتمال وجود دارد که رهبر جمهوری اسلامی «به بشار اسد در مسکو ملحق شود». به گفته او، در آن لحظه، بخش مهمی از دستگاه سرکوب به مردم خواهد پیوست و آن دسته که بمانند، توان گذشته را نخواهند داشت.

“پروژه شکوفایی” و نقشه صدروزه پس از سقوط

رضا پهلوی در پاسخ به پرسش‌ها درباره وضعیت ایران پس از سقوط جمهوری اسلامی، از طرحی با عنوان “پروژه شکوفایی” نام برد که به گفته او، بر دوره صد روز نخست پس از سقوط حکومت متمرکز است. او گفت این برنامه حاصل ماه‌ها کار کارشناسی با مشارکت اقتصاددانان و متخصصان حوزه‌های مختلف است و هدف اصلی آن، جلوگیری از هرج‌ومرج و ایجاد یک گذار مدیریت‌شده است.

در چارچوب این طرح، به گفته او، قرار است یک دولت انتقالی، نهاد قانون‌گذاری موقت و ساختار قضایی موقت شکل بگیرد تا همزمان با حفظ خدمات اساسی، زمینه برای برگزاری یک مجمع ملی و تدوین قانون اساسی جدید فراهم شود.

رضا پهلوی توضیح داد که قانون اساسی جدید باید در یک روند دو مرحله‌ای و از طریق همه‌پرسی آزاد و تحت نظارت بین‌المللی به تایید شهروندان ایران برسد و تاکید کرد اگر در مرحله نخست، متن پیشنهادی اکثریت آرا را به دست نیاورد، مجمع تازه‌ای برگزیده خواهد شد تا متن اصلاح‌شده‌ای را تهیه کند. او گفت در پایان این فرآیند، بسته به نوع نظام مورد توافق مردم، رییس‌جمهور یا نخست‌وزیر منتخب، دولت انتقالی را تحویل خواهد گرفت و نقش او محدود به رهبری دوره گذار خواهد بود.

تصویر ایران پس از جمهوری اسلامی و پیام به بازیگران جهانی

بخش پایانی سخنان رضا پهلوی به ترسیم چشم‌انداز ایران پس از جمهوری اسلامی اختصاص داشت. او گفت حتی قدرت‌هایی مانند روسیه و چین نیز امروز ناچارند سناریوی سقوط جمهوری اسلامی را بررسی کنند و تاکید کرد یک ایران آزاد و دموکراتیک می‌تواند به‌جای تهدید، به عنوان شریک باثبات در منطقه عمل کند.

او با اشاره به ظرفیت‌های انسانی و طبیعی ایران گفت این کشور می‌توانست به سطح توسعه کشورهایی مانند کره جنوبی برسد، اما سیاست‌های جمهوری اسلامی آن را به وضعیتی شبیه کره شمالی کشانده است.

رضا پهلوی تاکید کرد سیاست خارجی ایرانِ پس از جمهوری اسلامی باید بر “احترام متقابل، تعامل برابر و پایبندی به تعهدات بین‌المللی” استوار باشد و گفت ایران آینده خواهان روابط عادی و منصفانه با همه کشورها، از جمله ایالات متحده و همسایگان منطقه‌ای خواهد بود.

او با اشاره به سفر پیشین خود به اسرائیل، بر ریشه‌های تاریخی روابط ایران و جامعه یهودی تاکید کرد و یادآور شد که ایرانیان خود را وارثان سنتی می‌دانند که در آن به گفته او، کمک به آزادی دیگران بخشی از هویت تاریخی این سرزمین است.

رضا پهلوی در پایان، با تاکید بر اینکه مردم ایران «از رودخانه انتخاب خود عبور کرده‌اند»، گفت مبارزه برای آزادی ضرب‌الاجل ندارد و افزود اگرچه حمایت عملی جامعه جهانی می‌تواند مسیر پیروزی را کوتاه‌تر و کم‌هزینه‌تر کند، اما حتی در صورت تداوم مماشات، مردم ایران راهی جز ادامه این مبارزه نمی‌بینند.

در روزهای آغازین سال ۲۰۲۶، در بحبوحه سرکوب بی‌سابقه اعتراضات در ایران و هشدارهای چندباره ترامپ درباره حمله به ایران در صورت کشته شدن متعرضان، خاورمیانه بار دیگر خود را در لبه پرتگاه رویارویی نظامی تمام‌عیار می‌بیند.در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با ادبیاتی تند و تهدیدآمیز از “روی میز بودن تمامی گزینه‌ها” علیه جمهوری اسلامی در صورت کشتار معترضان در اعتراضات سراسری یا اعدام آنها بارها سخن گفته و به تازگی ناو هواپیمابر اتمی “یواس‌اس آبراهام لینکلن” را راهی آب‌های منطقه کرده است، جبهه‌ای متحد از همسایگان ایران، از ریاض و دوحه تا مسقط و قاهره و آنکارا، در تلاشی بی‌سابقه برای مهار این تهدید به پا خاسته‌اند.

این تکاپوی دیپلماتیک که در گزارش‌های فایننشال تایمز، رویترز، نیویورک تایمز و دیگر رسانه‌های جهان بازتاب یافته، نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم در محاسبات منطقه‌ای است. کشورهای عرب حاشیه خلیج‌ فارس که سال‌ها از نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی نگران بودند، اکنون در چرخشی آشکار، بقای یک ایرانِ ضعیف و مهارشده را به فروپاشی ناگهانی یا وقوع یک جنگ ویرانگر ترجیح می‌دهند. آن‌ها به خوبی آگاهند که هرگونه جرقه نظامی در پیرامون تنگه هرمز، نه‌تنها زیرساخت‌های انرژی و اقتصاد جهانی را به آتش می‌کشد، بلکه می‌تواند موجی از بی‌ثباتی، مهاجرت و “سوریه‌ای شدن” ایران را به دنبال داشته باشد که مرزهای آن‌ها را نیز در می‌نوردد.

در حالی که مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل، ترامپ را “مرد عمل” می‌خواند، همسایگان ایران در حال ترسیم خطوط قرمزی هستند که نشان می‌دهد امنیت کشورهای منطقه به شکلی تفکیک‌ناپذیر به یکدیگر گره خورده است. آن‌ها از یک سو نگران “بازی آخرالزمانی” تهران و هدف قرار گرفتن تاسیسات حساس خود هستند و از سوی دیگر، از منظر ژئواکونومیک، از وضعیت کنونی ایران (به‌عنوان یک رقیب فرسوده و منزوی) سود می‌برند.

نشریه فایننشال تایمز روز پنجشنبه ۱۵ ژانویه به نقل از سه منبع نزدیک به دولت‌های عربی گزارش داد که تنش‌ها میان ایالات متحده و ایران در پی تلاش‌های دیپلماتیک، از جمله گفتگوهای مستقیم میان تهران و واشنگتن، کاهش یافته است.

بیشتر بخوانید: رسانه‌ها: ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به خاورمیانه اعزام شده است

بر اساس این گزارش، کشورهای عربستان سعودی، ترکیه، قطر، عمان و مصر از دولت ترامپ خواسته‌اند که خویشتن‌داری به خرج دهد و نسبت به آسیب‌های احتمالی به همسایگان ایران در صورت وقوع حمله نظامی هشدار داده‌اند. یک مقام عرب در این باره گفت: «در حال حاضر وضعیت آرام شده است و ایالات متحده به گفتگوها با ایران زمان می‌دهد.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

همزمان، خبرگزاری رویترز گزارش داد که سطح هشدار در پایگاه هوایی العدید آمریکا در قطر کاهش یافته است. به طوری که هواپیماهایی که روز چهارشنبه از این پایگاه تخلیه شده بودند در حال بازگشت هستند و به پرسنل نظامی اجازه بازگشت داده شده است. همچنین گزارش شده است که عربستان سعودی به تهران اطمینان داده که در درگیری احتمالی مداخله نخواهد کرد و اجازه استفاده از حریم هوایی خود را برای حمله به ایران نخواهد داد.

با این حال، یک منبع آگاه هشدار داد که گزینه نظامی همچنان روی میز است و «ترامپ آماده است تا ماشه را بکشد و اعلام کند که این آرامش تنها یک بلوف است”؛ او به دنبال نتیجه‌ای سریع و واضح، مشابه آنچه در ونزوئلا به دست آورد، است.

جمهوری اسلامی، رقیبی فرسوده برای همسایگان

به زعم کارشناسان، سیاست کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس (عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و عمان) و نیز ترکیه در قبال بقای حکومت ایران، نه بر پایه همسویی ایدئولوژیک یا نزدیکی سیاسی، بلکه مبتنی بر یک محاسبه عقلانی ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک شکل گرفته است. از این منظر، جمهوری اسلامی به‌عنوان یک نظم سیاسی ایدئولوژیک، تحریم‌شده، منزوی و دچار فرسایش نهادی، نه یک تهدید بالفعل مهارنشدنی، بلکه یک “رقیب کنترل‌شده و فرسوده” برای همسایگان ایران تلقی می‌شود.

بیشتر بخوانید: حمله آمریکا به ایران؛ تغییر رژیم یا بازی پرهزینه قدرت‌ها؟

احمد علوی، استاد دانشگاه و پژوهشگر اقتصادی در گفتگو با دویچه وله فارسی در این باره معتقد است: «از سال ۱۹۷۹، سیاست‌های تقابلی، ضدادغام و گفتمان رژیم تهران، ایران را از یک قدرت بالقوه منطقه‌ای به اقتصادی نیمه‌فلج، رانتی و وابسته تنزل داده و پیامد مستقیم این وضعیت، خروج ساختاری سرمایه، مهاجرت گسترده نیروی انسانی متخصص، و زوال توان رقابت ژئواکونومیک ایران بوده است.»

به گفته او، بدین ‌ترتیب، ایرانِ تحت حاکمیت جمهوری اسلامی عملا به یک صادرکننده ناخواسته سرمایه و نیروی انسانی تبدیل شده است؛ فرآیندی که کشورهای همسایه نه‌تنها از آن آسیب ندیده‌اند، بلکه به‌صورت سیستماتیک از آن منتفع شده‌اند.

علوی در ادامه می‌افزاید: «در این چارچوب، تلاش برخی از این کشورها برای جلوگیری از تقابل نظامی مستقیم آمریکا با حکومت ایران یا فروپاشی ناگهانی آن، بیش از آنکه ریشه در ثبات‌خواهی یا ملاحظات انسانی داشته باشد، ناشی از نگرانی عمیق نسبت به پیامدهای ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک ظهور یک ایران نرمال، پساایدئولوژیک و ادغام‌شده در نظم جهانی است.»

در ادبیات ژئواکونومی، هدف بازیگران منطقه‌ای الزاما نابودی رقیب نیست؛ بلکه در بسیاری موارد، حفظ رقیب در وضعیت ضعف مزمن، انزوای جهانی، وابستگی ساختاری و ناتوانی در رقابت اقتصادی، مطلوب‌تر تلقی می‌شود.

به گفته این استاد دانشگاه، حکومت ایران دقیقا چنین وضعیتی را برای همسایگان ایران ایجاد کرده است: نظمی سیاسی که تنش می‌آفریند، اما فاقد ظرفیت تبدیل این تنش به قدرت اقتصادی، نهادی یا فناورانه است. از این منظر، رژیم تهران نه‌تنها مانعی برای توسعه ایران، بلکه ابزاری ناخواسته در خدمت تثبیت موازنه قدرت مطلوب همسایگان محسوب می‌شود.

بیشتر بخوانید: احتیاط اسرائیل در قبال حمله احتمالی آمریکا به جمهوری اسلامی

این در حالیست که به عقیده کارشناسان اقتصادی، فرار سرمایه از ایران که به طور مستقیم ناشی از ناامنی حقوق مالکیت، تورم مزمن، تحریم‌ها و بی‌ثباتی سیاسی حکومت ایران است، طی دهه‌ها به یکی از منابع انباشت سرمایه برای همسایگان تبدیل شده است. در این میان امارات متحده عربی، ترکیه و به‌ویژه دوبی، عملا نقش سوپاپ خروج سرمایه از اقتصاد ایرانِ تحت حاکمیت جمهوری اسلامی را ایفا می‌کنند. به این ترتیب، بخش قابل‌توجهی از بازار املاک، خدمات مالی و تجارت واسطه‌ای ترکیه و دوبی، متکی بر سرمایه‌هایی است که در صورت وجود یک دولت دمکراتیک و توسعه‌گرا در ایران، می‌توانستند در داخل کشور به کار گرفته شوند. ترکیه نیز با اعطای اقامت و تابعیت از طریق خرید ملک، سرمایه‌های سرگردان ایرانی را جذب کرده و از آن‌ها برای تحریک بازار مسکن، ارز و خدمات خود بهره می‌برد. این روند، هم‌زمان موجب تضعیف ظرفیت انباشت سرمایه در ایران می‌شود.

مهاجرت گسترده متخصصان ایرانی، یارانه آموزشی رایگان برای همسایگان

به گفته احمد علوی، بعلاوه مهاجرت گسترده متخصصان ایرانی شامل پزشکان، پرستاران، مهندسان، پژوهشگران و نیروهای فناوری اطلاعات، پیامد مستقیم ناتوانی جمهوری اسلامی در ایجاد افق شغلی، امنیت اجتماعی و امکان پیشرفت حرفه‌ای است. این مهاجرت، نوعی یارانه آموزشی پنهان برای کشورهای مقصد ایجاد می‌کند. به طوری که ترکیه و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، بدون پرداخت هزینه‌های بلندمدت آموزش، از نیروی انسانی آماده‌به‌کار و نسبتا ارزان بهره‌مند می‌شوند. هم‌زمان، این روند موجب تخریب ظرفیت نوآوری، تولید دانش و رقابت‌پذیری ایران می‌شود. بدین‌ترتیب، بقای جمهوری اسلامی به تضعیف بلندمدت بنیان انسانی ایران و تقویت رقبای منطقه‌ای آن منجر می‌شود.

از سوی دیگر، تحریم‌ها و انزوای بانکی، که به طور مستقیم محصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی است، ایران را به بازاری نیمه‌بسته و وابسته بدل کرده است. در چنین شرایطی، به گفته علوی، تجارت خارجی ایران عمدتا به کشورهای همسایه محدود می‌شود؛ کشورهایی که در موقعیت برتر چانه‌زنی قرار دارند و می‌توانند مسیرها، قیمت‌ها و شرایط مبادله را تعیین کنند.

ترکیه و امارات با ایفای نقش واسطه در دور زدن تحریم‌ها، نه‌تنها سود اقتصادی کسب می‌کنند، بلکه وابستگی ساختاری ایرانِ تحت حاکمیت جمهوری اسلامی را بازتولید می‌کنند. این وضعیت، مانع از تبدیل ایران به یک هاب مستقل ترانزیتی، مالی یا صنعتی در منطقه می‌شود.

به گفته این پژوهشگر اقتصادی، یک ایران پسا‌ولایی، با دسترسی به سرمایه جهانی، فناوری‌های نوین، بازارهای انرژی و موقعیت ژئوپلیتیک ممتاز، می‌تواند به رقیبی جدی برای ترکیه و حتی برخی کشورهای خلیج فارس تبدیل شود. بقای جمهوری اسلامی، این سناریو را عملا مسدود کرده است. از این رو، بسیاری از بازیگران منطقه‌ای ترجیح می‌دهند با ایرانِ ضعیف تحت حاکمیت جمهوری اسلامی مواجه باشند تا با ایرانی نرمال، توسعه‌گرا و رقابت‌پذیر.

نگرانی همسایگان از “بازی آخرالزمانی” جمهوری اسلامی

تحلیلگران سیاسی نیز معتقدند که انگیزه کشورهایی از جمله عربستان، مصر، امارات، ترکیه و قطر برای جلوگیری از حمله آمریکا به ایران این است که این حمله آینده‌ای غیر قابل پیش‌بینی ایجاد می‌کند و مشخص نیست که جمهوری اسلامی به آن چه واکنشی نشان دهد.

مهرداد فرهمند، تحلیلگر مسائل خاورمیانه در این باره به دویچه وله فارسی می‌گوید: «این حمله می‌تواند باعث شود که جمهوری اسلامی سر خشم بیاید و وارد فازی شود که معروف به بازی آخرالزمانی است. در این زمان است که می‌تواند امنیت همسایگانش از جمله کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس را تهدید کند، آنهم با اقداماتی از جمله بستن تنگه هرمز یا هدف قرار دادن جدی پایگاه‌های آمریکایی و همراه با آن‌ها حتی تاسیسات نفتی همسایگان جنوبی حاشیه خلیج فارس. این کشورها به شدت آسیب‌پذیرند.»

به گفته او، حتی این اتفاق هم اگر نیفتد، پیش‌بینی که می‌توان در مورد پیامدهای حمله آمریکا و سست شدن قبضه امنیتی جمهوری اسلامی کرد، این است که وضعیتی مانند سوریه در ایران پیش بیاید. زیرا به محض این که نیروهای نظامی ایران توان کنترل کشور را از دست بدهند، اولین اتفاق این است که بخش‌هایی از مردم در ایران از طریق واردات اسلحه، مسلح خواهند شد. در این شرایط، فعال شدن برخی گروه‌های مسلح، می‌تواند کشور را به سمت سوریه‌ای شدن ببرد و کشوری با جغرافیای ایران اگر بخواهد دچار بی‌نظمی و هرج و مرج شود، حتما امنیت همسایگانش هم به خطر می‌افتد.

بیشتر بخوانید: روایت واشنگتن‌پست از سناریوهای “پرخطر” ترامپ برای حمله به ایران

کشورهای همسایه ایرانی مانند عراق در سال‌های بعد از جنگ خلیج فارس می‌خواهند

این تحلیلگر مسائل خاورمیانه نیز در تائيد اظهارات احمد علوی تاکید می‌کند که همسایگان ایران در صورت ضعیف ماندن جمهوری اسلامی این اطمینان را حاصل می‌کنند که تهدیدی شامل حال آن‌ها نخواهد شد و حتی از نظر اقتصادی نیز به سودشان خواهد بود.

فرهمند می‌افزاید: «قطر از منابع گازی مشترک با ایران به راحتی بهره‌برداری می‌کند در حالی که ایران به دلیل فرسوده بودن زیرساخت‌ها و عدم سرمایه‌گذاری و تحریم‌ها امکان بهره‌برداری از این منابع را ندارد و این به سود قطر است.»

به گفته او، همسایگان ایران، این کشور را در وضعیتی شبیه به صدام حسین، ‌حاکم سابق عراق بعد از جنگ خلیج فارس در فاصله ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ ترجیح می‌دهند، زمانی که کشور عراق کشوری ضعیف بود و خطری برای کشورهای همسایه نداشت. در آن زمان وقتی آمریکا به عراق حمله کرد، این نظم به هم ریخت، عراق به کانون بحران تبدیل شد و بحرانش همسایگان را تحت تاثیر قرار داد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

تحلیلگر مسائل خاورمیانه در پایان می‌افزاید: «آنها حتی حاضرند میان ایران و آمریکا نقش میانجی را ایفا کنند. البته اگر جمهوری اسلامی به توافقی برسد که سیاست‌هایش را تغییر دهد و تحریم‌ها علیه آن لغو شود، به هیچ وجه مطلوب کشورهای همسایه ایران نیست. در نتیجه این کشورها به یک نوع توافق نیم‌بند که در آن جمهوری اسلامی به شکلی ضعیف بتواند به حیات خود ادامه دهد بیشتر راضی هستند.»